Bài viết mới nhất
Thứ Bảy, 25 tháng 7, 2015
Thơ là phải có hình ảnh. Có người đã nói: triết học nghĩ bằng ý, tiểu thuyết nghi bằng nhân vật, thơ nghĩ bằng ảnh hình. Tạo hình có nhiều lối khác nhau, từ lối đơn giản nhất, đến lối phức tạp nhất.
Và đây là một đôi câu có hình ảnh phức tạp của người xưa:
Đá vãn trơ gan cùng tuế nguyệt
Nước còn cau mặt với tang thương
(Bà huyện Thanh Quan}
Ai đem nhăn ảnh nhuốm màu tà dương…
(Ôn Như hầu)
Bụi hồng lẽo đẽo đi về chiêm bao.
(Nguyền Du)
Ngay trong ca dao, tục ngữ cũng có những hình ảnh không đơn giản:
Đẹp không mài được mà uống…
Gió đông là chồng lúa chiêm
Gió bấc là duyên lúa mùa…
Tôi không bao giờ dám nghĩ rằng hình ảnh trong thơ chỉ có một lối thẳng đuột, thấy sao nói vậy, vốn sống, thực tế không cần đi qua cái nhà máy – cái nhà máy hóa chất – của tâm hồn. Nhưng tôi không thích được những hình ảnh sau này:
Ta viết tên Người chạy cùng lịch sứ (?)
Viết tên Người trên đôi cánh én
Người chi hướng chim bay muôn vĩ tuyến. (?)
Hoặc:
Tôi tập bước trong hàng ngũ Đảng
Như con chim chập cánh với đàn chim
Lá cờ Đoàn mọc giữa trái tim…
Có lẽ không cần phân tích từng trường hợp một. Chỉ lấy ra đây một ví dụ, mói đọc lên thì nghe như dễ hiểu – vả chăng sách giáo khoa cũng đã chú thích, giải thích rồi. Đây là mấy câu trong bài Vinh quang thay thế hệ Hồ Chí Minh:
Vinh quang thay thế hệ Hồ Chí Minh Sông Ngăn lớn tôi là ngôi sao nhỏ!
Cầu vĩ dại nối hai bờ chế độ Tôi làm viên đá mọn không tên.
(Phụ lục VĂN TUYẾN lớp 6, trang 21)
Sách giải thích: “Ở đây tác giả ví mình là một ngôi sao nhỏ trong dải sao lớn Ngân hà, là viên đá nhỏ trong cái cầu lớn để nói ý: tự coi mình là một thành viên cứa xa hội xa hội chủ nghĩa, cá nhản hòa chung trong tập thể…” Nhưng độc giả (ít nhất là tôi) sẽ hỏi: Sao tác giả không ví mình là ngôi sao trong bầu trời mà lại ví là ngôi sao trong giải Ngân hà? Chữ Ngăn hà mà đi gần các chữ cầu, đá, hai bờ – nối hai bờ – thì sẽ gọi ý chia cắt, nhắc chuyện con sông Ngân cắt chia Ngưu Lang, Chức Nữ đôi bờ. Thế thì tác giả làm một ngôi sao của con sông chia cắt đó ư? Tôi lại hỏi: Hai bờ chế độ đây có ý nghĩa gì? Nếu nghĩa là chế độ ta có hai bờ, thì sao lại hai, và đó là những bờ gì?
Từ khóa tìm kiếm nhiều: tho
cua to huu, tác giả tố hữu
